Bu yazımızda fazla söz etmeden, konu başlığının ne ifade ettiğini ve ne manalar içerdiğini anlatmaya gayret edeceğim ve şöylece sıralayacağım. Edep, güzel terbiye ve güzel huylarla buluşmak, yani elini, dilini ve belini sana ait olmayanlardan muhafaza etmektir kısacası. toplumda dilini, sofrada elini ve misafirlikte gözünü muhafaza etmektir, edep ve güzel huy, eline, diline ve beline iyi sahip çıkmaktır.. Güzel huy: utanılacak şeylerden insanı koruyan bir kaledir, insanı en büyük tehlikelerden korur. Edep büyük bir şereftir, edep bir insanın süsüdür, insanı ön yargılı olmaktan kurtarır, edep bir zırhtır, Allah’tan, edep zırhına bürünen bir insan tüm belalardan ve tehlikelerden emin olur. Edepten yoksun olmak insan için en büyük tehlikedir. Ar damarın çatlatan ve edepsizliği hayat haline getirenden daha tehlikeli bir varlık yoktur. Edepten yoksun olan bir insan, bir toplum için zararlı mikroplardan daha tehlikelidir. Mikropları bir şekilde yok etme imkanı bulabilirsiniz, ama insanı imha edemezsiniz. O halde edebe iyi sarılmak gerekiyor. Edepli toplumlar oluşturma yollarının araştırılması gerekiyor.

               İstikamet de güzel huylardandır. Çizgisi, şirazesi yolu ve caddesi doğru demektir. Ayrıca istikamet, her işte doğruluk üzere bulunmak, adaletten ve doğruluktan ayrılmayıp dinimiz ve akıl çerçevesi içinde yürümek demeye de gelmektedir. Dinî ve dünyevî görevlerini olduğu ve emrolunduğu gibi yapmaya çalışan bir Müslüman, tam istikamet sahibi bir insandır. Böyle bir insan toplumun en önemli bir organı sayılır. Bunun karşıtı ise genel manada sözünden caymak, emanete riayet etmemek, doğruluğu bırakıp verilen sözü gözetmemek, insanların haklarına tecavüz etmektir. Aslında istikamet, marş marş insanlığın gereğini yerine getirmesidir. Ayakta dik ve düzgün durmak, sokakta düzgün yürümek, işini düzgün yapmak, hile ve desise karıştırmamak. İstikamet, değerler üretmeye, çalışmaya tembellikten kurtulmaya, asalaklıktan sıyrılmaya, kendi ayaklarının üzerinde durmanın yollarını araştırmaya, bedava yaşamaktan, kolaycılıktan uzaklaşmaya, başkasının işini tarif etmeyi bırakıp herkes kendi işini yapmaya bakmaya, hak namına asla haksızlık yapmamaya, hülasa insana yakışan ve yaraşan güzergahta bulunmaya istikamet. Tembel, okumayan, çalışmayan, üretmeyen, hoşgörülü olmayan, objektif olamayan, sevgi ve merhametten yoksun olan, paylaşmayan, büyüklenen, güler yüzlü olmayı beceremeyenler, israf edenler, cimrilik yapanlar, kendisinden başkasına güven vermeyenler ve güvenmeyenler, insafı unutup zulmü sanat edinenler, söz verip sözünden dönenler, düşünmeyenler, ibret almasını bilmeyenler, her olayda bir hayrın bulunabileceğine aldırmayanlar, ölümü hiç hatırlamayanlar, kendisini en iyi şeylere layık görüp başkalarını hiçe sayanlar, ben bilirim benden başka kimse bilemez diyenler, benim dediklerim doğru, başkalarının doğruları beni ilgilendirmez diyenler, tanışmayı, kaynaşmayı kucaklaşmayı hazmedemeyenler, istikametlerinin pusulası bozulmuştur, her ne kadar benim istikametim doğru dese de.

               Güzel huy eşittir güzel ahlak demek aynı zamanda. “İslâm güzel ahlâktır” buyuran Peygamberimiz, “sizin imanca en güzeliniz, ahlâkça en güzel olanınızdır” buyurdu. Yine Peygamberimiz dualarında “Allah’ım ben, senden sağlık, afiyet ve güzel ahlak isterim.” derdi. insanların ahlakı değişebilir, çirkin huyları güzelleştirmek mümkündür. Bitkiler, ağaçlar aşılanıyor da, insana güzel aşılar, güzel huylar daha da yakışır. Huylar değişkenlik gösterdiğinden Peygamberimiz de “Ahlâkınızı güzelleştirin” diye buyurdu. Kendileriyle barışmak isteyen insanlar bu barışı sağlamışlardır, bu sayede güzel huylar edinmişlerdir. Terbiye, alıştırma, iç hesaplaşma, insanları istikamete, iyiye ve güzele yönlendirmez mi?

               “Huy canın altındadır, can çıkmadıkça huy çıkmaz” sözü her yönü ile doğru değildir. Tedavi sayesinde bazı hastalıklar tesirsiz hale geldiği gibi, terbiye, eğitim ve güzel yaklaşımlar sayesinde bazı huylar değişmese bile tesirini gösteremez bir hale gelebilir. Güzel huyların karşısında siner, cılızlaşır, sönük kalır, en azından etkisiz hale gelir, çirkin huylar.